Δεν θα πω ότι ζούμε σε μία δύσκολη εποχή ή σε μία εποχή έντονων αλλαγών, γιατί αυτό είναι κάτι που το λέγανε όλοι οι άνθρωποι ήδη από τους π.Χ. αιώνες και έτσι δεν στέκει. Όμως μπορώ με σιγουριά να υποστηρίξω ότι ζούμε σε μία εποχή όπου δοκιμάζονται τα όρια της εξατομίκευσης και τις διάλυσης της συλλογικής συνείδησης.
Ο 20ος αιώνας, από τα μέσα του και έπειτα, έφερε την διάλυση των κοινωνικών ομάδων και γενικά της αίσθησης του ανήκειν. Αφότου έληξε η περίοδος των πολέμων, η έννοια της εθνικής ταυτότητας έπεσε σε αχρηστία. Τα μετέπειτα κινήματα που ακολούθησαν, για την εξάλειψη του ρατσισμού σε οποιοδήποτε επίπεδο, αχρήστεψε και τα κλειστά γκέτο και διεύρυνε τις αντιλήψεις των ανθρώπων. Η σύγχρονη αγορά εργασίας, με την πίεση για σπουδές και την αστάθεια στην εργασία, και στην ζωή ως επακόλουθο, έφερε σε κρίση και τον θεσμό της οικογένειας. Τέλος, η μίξη των μουσικών ειδών και των κουλτουρών, μέσα στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, έσπασε και τα φράγματα μεταξύ των πολιτισμικών ομάδων.
Προφανώς και δεν λέω ότι δεν υπάρχουν διακρίσεις σήμερα ή και ρατσισμός. Όμως σίγουρα η κοινωνία έχει ανοίξει πάρα πολύ σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες, όπου ή συμβιβαζόσουνα με το κατεστημένο ή, αν διέφερες, έβγαινες μεν στο περιθώριο, αλλά και πάλι έμπαινες σε άλλες μικρότερες υποκοινωνίες και υποκουλτούρες και με αυτόν τον τρόπο, πάλι άνηκες κάπου. Σήμερα μπορούμε σε έναν αρκετά μεγάλο, συγκριτικά, βαθμό να διαφέρουμε αρκετά από το κατεστημένο (ορίζεται άραγε κάτι τέτοιο στις μέρες μας?) και παρ’ όλ’ αυτά να είμαστε αποδεκτοί και μέτοχοι της κοινωνίας. Και έτσι, το ανήκειν σε μία ομάδα όχι μόνο έχασε την σημασία του, αλλά άρχισε να χρωματίζεται αρνητικά στις συνειδήσεις των ανθρώπων.
Και παρ’ όλο που αυτό γενικά θα μπορούσε να θεωρηθεί ως κάτι το θετικό, πράγμα που υποστηρίζω και εγώ, εγείρει κάποια προβλήματα, τα οποία ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να αντιμετωπίσει: Σε μία κοινωνία που αποτελείται από ένα ψηφιδωτό από πολιτισμούς και παραδόσεις, η προσωπικότητα της κάθε μονάδας αποτελείται επίσης από διάφορες ψηφίδες, που συμφωνούν ή όχι μεταξύ τους. Ο άνθρωπος, μην ανήκοντας σε μία ομάδα, δεν έχει κάποιο στερεότυπο να ακολουθήσει, ενσυνείδητα ή μη, αλλά πολλά και διαφορετικά, που καμιά φορά έρχονται και σε σύγκρουση μεταξύ τους.
Με αυτόν τον τρόπο, ο άνθρωπος καλείται να ανακαλύψει και να δημιουργήσει την προσωπική του ταυτότητα, βασιζόμενος στις δικές του προσωπικές επιλογές και όχι σε εξωγενής καταναγκασμούς, συμβιβασμούς ή επιβολές. Αυτό του δίνει σχετικά απεριόριστη ελευθερία, αλλά κάθε ελευθερία φέρει μαζί της και αντίστοιχη ευθύνη.
Από την άλλη μεριά, υπάρχουν τόσα πολλά ερεθίσματα, που ένας άνθρωπος που δεν έχει την δύναμη του χαρακτήρα που χρειάζεται, πολύ εύκολα παρασύρεται σε εφήμερα ρεύματα και τάσεις και σύντομα βρίσκεται ζαλισμένος και κουρασμένος από τις συνεχείς εναλλαγές στις αντιλήψεις και τις συνειδήσεις.
Και εδώ έρχεται το θέμα των σχέσεων των ανθρώπων. Η σχέση εξ ορισμού αφορά τον τρόπο αλληλεπίδρασης δύο ατόμων, τον τρόπο που επικοινωνούν, που συνυπάρχουν και όλα αυτά. Όταν όμως τα δύο μέλη αυτής της σχέσης βρίσκονται σε μία διαδικασία αναζήτησης της προσωπικής ταυτότητας και βρίσκονται σε μία δίνη συνεχών αλλαγών, τότε και η μεταξύ τους σχέση υπόκειται σε μία ίδια διαδικασία αλλαγών και προσαρμογής.
Υπάρχει ένα σοφό ρητό, που λέει ότι για να τα έχεις καλά με έναν άνθρωπο, πρέπει πρώτα να τα έχεις καλά με τον εαυτό σου. Και σήμερα είναι μία εποχή, που η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν τα έχει καλά με τον εαυτό του. Και πώς είναι δυνατών δύο «προβληματικά» άτομα να δημιουργήσουνε μία υγιή σχέση;
Και εάν ο εγωισμός είναι το κύριο πρόβλημα των ημερών μας και το κύριο εμπόδιο για την δημιουργία των σχέσεων, να σας υπενθυμίσω, ότι ο εγωισμός δεν είναι παρά μία άμυνα του ανθρώπου, μία λειτουργία συνυφασμένη με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Και είναι λογικό και επόμενο σε μία εποχή που η ασφάλεια της σταθερότητας της ιδιοσυγκρασίας του ανθρώπου απειλείται συνεχώς από την αέναη αλλαγή, αυτός θα στηριχθεί στον εγωισμό του, για να καταφέρει να επιβιώσει. Βέβαια, ακόμα και ο εγωισμός έχει υποστεί άσχημες αλλοιώσεις στις μέρες μας.
Ποια λύση θα μπορούσε να προταθεί; Ως προς την προσωπικότητα και την εύρεση της ταυτότητας, προτείνω την χαλάρωση και την ηρεμία, καθώς και την απαγκίστρωση από την φιλοσοφία ότι η σταθερότητα είναι το καλύτερο: ό,τι μένει σταθερό πεθαίνει, λέει ένα ρητό. Ας βρούμε την σταθερότητα που χρειαζόμαστε στην συνεχή αλλαγή και ας αποβάλλουμε το άγχος συνειδητά. Οι επιλογές μας δεν θα πρέπει να μας ορίζουν, αλλά το αντίθετο.
Ως προς τις σχέσεις, προτείνω την ειλικρίνεια και την επικοινωνία με τον άλλον άνθρωπο. Την συζήτηση, χωρίς πρόθεση κατάκρισης και προσβολής, αλλά με πρόθεση αμοιβαίας βοήθειας. Και ας μην ξεχνάμε ότι, για να ζητήσουμε κάτι από τον άλλον, είτε αυτός είναι φίλος, είτε έρωτας, είτε η ίδια η ζωή, πρέπει πρώτα να έχουμε κατά νου, ότι καλό είναι να γνωρίζουμε πρώτα εμείς μέσα μας τι θέλουμε από τον εαυτό μας και την ζωή μας. Για να μην φτάσουμε στο σημείο εκείνο που «όλα μας φταίνε» και τίποτα δεν μας γεμίζει
